Lolazor

Bugungi kun kitobxoni kutgan asar – “Lolazor” nihoyat, qölimizda! Garçi romanning ilk naşri ötgan asrning sönggi ön yilligiga töğri kelsa-da, u öquvçilar “töymagan” asarlardan biri hisoblanadi. Nega? Sabab oddiy – asar voqealari ayni kunimizdan, biz yaşayotgan jamiyat “sir”laridan sözlaydi. Mutolaa davomida qahramonning umr yöli, faoliyati bilan tanişasiz. Bu yölning dastlabki qadamidan to sönggiga qadar öquvçi asosiy obrazlardan biri – Yaxşiboyevga hamroh böladi. Yana biri – Oşno bilan döst tutinadi. Lekin birda hamfikr bölsa, birda ularga qarşi çiqadi. Qarşi çiqiş bilan esa tabiiyki, öquvçi vaziyatni özgartirmaydi, aksinça, Oşnoning oşnosiga, Yaxşiboyevning şogirdiga, hatto Qurbonoyning fojiasiga aylanadi. Boşqa yöl yöq – istamagan holda öquvçi özining sobit qaraşidan voz keçadi! Yana bir ahamiyatli jihati, mutolaa jarayonida asar qahramonlarining ismi şunçaki tanlanmaganiga guvoh bölasiz. Hatto Yaxşiboyev öz şogirdlariga murojaat qilar ekan, ularning familiyasini ism örnida işlatişi bejiz emasligiga amin bölasiz. Boşqaruvçi inson, kim bölişidan qatʼi nazar, hokimiyat tepasiga kelar ekan, u dastlab olijanoblik va fidoyilikni maqsad qiladi. Borgan joyini boğ qiladimi, gulzor qiladimi, lolazor qiladimi yoki umuman heç narsa – bunisi endi boşqa masala. Asar sönggida kitobxon çuqur mulohazaga çömadi, bir söz bilan aytganda, mutolaadan kim nimani izlasa, şuni topadi.