Hind sayyohining qissasi

“Hind sayyohi...”ni mutolaa qilar ekanmiz, Fitratning yurt taqdiri uçun qançalik qayğurişi, iztirobga tuşişini ravşan körib boramiz. Buxoro amirligi öşa paytda hozirgi Qarşi, Ğuzor, Şahrisabz, hatto Hisor toğlarigaça bölgan hududda hukmronlik qilar edi. Ana şunday keng sarhadlarda maʼrifat va soğliqni saqlaş, ilm-fanning taraqqiyotdan ortda qolişi sababini mullalar, mufti va amirlarning keng maʼnodagi ilm-fandan uzoqligi, mansab-u boylikka öçligi, poraxörligi tufayli deb bilgan Fitrat, katta mahorat bilan bu illatlarni foş etadi, şu yöl bilan maʼrifat çiroğini yoqib, qoronğulik va dahşatdan qutuliş yöllarini qidiradi. Fitrat “Hind sayyohining qissasi”da maʼrifat haqidagi fikrlari, mulohazalarini ilgari surar ekan, Buxoro xonligida sodir bölayotgan adolatsizliklarni çuqur tahlil etiş, dalillarni qiyoslaş, umumlaştiriş yölidan boradi. Uning katta samimiyat va dard bilan aytgan fikrlari, hukm-xulosalari öquvçiga kuçli taʼsir etadi.