Alişer Navoiy
(1441–1501)
Avtor haqqında
Nizomiddin Mir Alişer Navoiy (taxalluslari: Navoiy, Foniy; 1441-yil 9-fevral, Hirot — 1501-yil 3-yanvar, Hirot) — buyuk özbek şoiri, mutafakkir va davlat arbobi, «Xamsa» muallifi, turkiy adabiyotning asosçilaridan biri.
Tiykarǵı maǵlıwmatlar
- Tuğilgan joyi
- Hirot
- Faoliyati
- Şoir, Mutafakkir, Davlat arbobi
- Unvoni
- Amiri kabir (oliy devon amiri), 1472-yil
- Ilovadagi kitoblari
- 30
Avtordıń shıǵarmaları
Barlıg'ı
Biografiyası
Otasi Ğiyosiddin Kiçkina Şohrux Mirzo saroyida yuqori lavozimdagi amaldor, onasi şahzoda tarbiyaçisi bölgan. Otasidan erta ayrilgaç, Abulqosim Bobur Mirzo uning vasiysi bölgan. Maşhad, Hirot va Samarqandda tahsil olgan, bölajak sulton Husayn Boyqaro bilan birga öqigan.
Dóretiwshiligi
«Xamsa» beş dostondan iborat: «Hayrat ul-abror», «Farhod va Şirin», «Layli va Majnun», «Sabʼai sayyor», «Saddi Iskandariy». Tört devonli «Xazoyin ul-maoniy», 450 dan ortiq şoir haqidagi «Majolis un-nafois», «Lison ut-tayr», «Mahbub ul-qulub» asarlarini yozgan. «Muhokamat ul-luğatayn» (1499) asarida turkiy tilning badiiy imkoniyatlarini isbotlagan. Asarlarida işq, tasavvuf va adolatli boşqaruv yoritilgan. 1472-yildan Husayn Boyqaroning amiri bölgan.
Sıylıqları
“Amiri kabir (oliy devon amiri) unvoni, 1472-yil”
Qaytıs bolıwı
Alişer Navoiy 59 yoşida Hirotda vafot etgan va şu şaharda dafn etilgan.
Este qaldırıw
Navoiy viloyati va şahri, Milliy kutubxona, Opera va balet teatri, Toşkent metrosidagi bekat uning nomi bilan ataladi. Köplab mamlakatlarda haykallari örnatilgan.