Devona

“Çorrahada qolgan odamlar” keyinçalik “Devona” nomi bilan kitobxonga taqdim etilgan. Qissa, asosan, fantastika janrida bölsa ham undan tarixiy voqealar va antiutopiya elementlarini topiş mumkin. Kiçik sayyoramizdan ming-minglab yoruğlik yillari masofasida “Tang” sayyorasi mavjud bölib, öşa sayyora aholisi ilm-fanda juda yuqori natijalarga erişadi. Voqealar bölib ötayotgan paytda esa, “Yuksaliş uçun işlaş, işlaş uçun yuksaliş” şiori ostida mahalliy aholi sayyoradagi bor resurslarni işlatib tugatmoqda. Sayyora “odam”larida hissiyot yöq. Mehr nima, nafrat nima bilişmaydi, faqatgina tabiiy ehtiyoj yuzasidan “oila” qurişadi. Ob-havo yaşaş uçun yaroqsiz bölganidan sunʼiy kislorod işlab çiqarilgan va hatto havo ham sunʼiylaştirilgan. Yagona mutlaq mamlakatni donişmandlar kengaşi boşqaradi. Ularning asosiy vazifasi esa yaşaş uçun yaroqli bölgan sayyorani topiş va uni örganişdan iborat. Ular uzoq yillik izlanişlardan söng Yerga milodiy 1920-yillarda yetib kelişdi. Qöngan joylari esa Qizilqum çöli edi.

Voqealar Buxorodan boşlanadi. Kelgindilar Rhaq va Lukn mahalliy odamlar qiyofasida maʼlumot töplaşmoqda va uşbu maʼlumotlar asosida aholi “halokatga mahkum” deb topilsa, Tangliklar uşbu sayyora ustidan nazorat örnatişadi va uni bosib oladi. Aksinça bölgan taqdirda, uşbu odamlar sayyorasiga tegilmaydi va ularning olami daxlsiz qoldiriladi. Rhaq odamlar orasiga “Tabib afandi” qiyofasida qöşiladi va ular bilan muloqotga kirişadi. Lukn ham odam qiyofasida yursa-da, u xufiyona iş tutişni maʼqul köradi. Safar yakuniga kelganda ular qanday xulosaga keladilar? Voqealarning boşqa asosiy qismi Farğonada va 1940-yilda bölib ötadi. Umuman olganda, Tohir Malikning uşbu asari orqali 1920-yillarda Buxorodagi yilt-yilt etayotgan yoşlar harakatini, Farğonada qizğin va parokanda holatda davom etayotgan boşboşdoqlik harakatlarini, Uluğ Vatan uruşidan avvalgi 1940-yildagi vodiy odamlari hayoti haqida maʼlumotlar olişingiz mumkin.